نخستین شعر فارسی

آهوی کوهی در دشت چگونه دوذا؟

او ندارد یار، بی یار چگونه بوذا؟

این بیت مشهور از ابوحفص سُغدی، شاعر و موسیقی دان سدۀ سوّم و چهارم ق. است که به قولی، او را نخستین شاعر پارسی گوی دانسته اند (انوشه، حسن. دانشنامۀ ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه، 1380، چاپ اوّل، ویراست دوّم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جلد اوّل/ ص 37).

در این بیت، دو  فعل «دوذا» /davazA/ و «بوذا» /bəvazA/ دارای الفی مانند الف در کلمۀ «گفتا» هستند. این الف به جای شناسۀ سوّم شخص مفرد؛ یعنی «د» به کار می رفته است که ادبا آن را الف اطلاق می نامند.

واژۀ «دوذا» /davazA/ به معنی «جَست و خیز کردن» و کلمۀ «بوذا» /bəvazA/ به معنی «پریدنِ غیر پرنده، جهیدن» است.

دکتر شهریار مشکین